ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, 17 ಆಗಸ್ಟ್ (ಹಿ.ಸ.):

ನಾಗಾರಾಧನೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ

ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ, ಪ್ರಾಣಿ–ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಾರುವ ಅನೇಕ ಹಬ್ಬಗಳಿವೆ. ಅಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಆಚರಿಸುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ನಾಗದೇವತೆಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ಮಹತ್ವ

ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗನನ್ನು ದೈವಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯಂದು ನಾಗದೇವತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಒಳಿತು, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂತಾನ ಭಾಗ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ನಾಗದೇವತೆಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸರ್ಪಭಯ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಚಾರ್ಯ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕಟ್ಟಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ನಾಗಾರಾಧನೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಕೇತವೂ ಆಗಿದೆ. ಸರ್ಪಗಳು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಇಲಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗಬನ, ನಾಗಕಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಹುತ್ತಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳು ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗದೇವತೆಯ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಿ ಅಥವಾ ನಾಗರ ಕಲ್ಲಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಹಾಲು, ಹೂವು, ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಹೋದರ–ಸಹೋದರಿಯರ ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕೂ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಹೋದರಿಯರು ಸಹೋದರರ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಕೃಷಿ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ನಂಟು

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೂ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳು ತಮ್ಮ ಬಿಲಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲದೆ, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುವ ಪರಂಪರೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.

ರೈತರು ಉತ್ತಮ ಮಳೆ, ಸಮೃದ್ಧ ಬೆಳೆ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದ ಸುಖ–ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಾಗದೇವತೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕೃಷಿ ಜೀವನದ ಆಶಾವಾದವನ್ನೂ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗಾರಾಧನೆ

ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಶೇಷನಾಗ, ವಾಸುಕಿ, ತಕ್ಷಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ನಾಗಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶೇಷನಾಗನ ಮೇಲಿನ ಶಯನ ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರಮಂಥನದಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿಯ ಪಾತ್ರ ನಾಗಾರಾಧನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂದೇಶ

ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯನ್ನು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಅರ್ಥೈಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹಾವುಗಳು ಪರಿಸರದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುವುದು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೈಜ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಸುವ ಬದಲು, ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಾಸಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ನಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕುಟುಂಬ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ನಾಗದೇವತೆಯ ಆರಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಗೂ ಗೌರವ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಹಬ್ಬ ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ಇಂದಿನ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

---------------

ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಸಮಾಚಾರ್ / Rakesh.M.B.