ನಾಗ್ಪುರ, 07 ಮೇ (ಹಿ.ಸ.) :

ಆ್ಯಂಕರ್ : ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2026ನೇ ವರ್ಷವು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದೇಶದ ಎರಡು ವಿರುದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಳುವಳಿ ಎರಡೂ ತಮ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ 101ನೇ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕ ವಿನೋದ್ ದೇಶಮುಖ್ ಅವರು ಎರಡೂ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಉದಯ, ವಿಸ್ತರಣೆ, ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಕುಸಿತದ ಕುರಿತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ರುವಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಎರಡು ಚಳುವಳಿಗಳ ಪಯಣ ಈಗ ಹೊಸ ತಿರುವಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ನಿಷೇಧ, ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಎದುರಿಸುತ್ತಾ ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಘ ಇಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಒಮ್ಮೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ತ್ರಿಪುರಾ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಆಳಿದ್ದ ಎಡಪಂಥೀಯರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕುಸಿತದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ರಷ್ಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಿಂತನೆ

ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. 1917ರ ರಷ್ಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಭಾರತಕ್ಕೂ ತಲುಪಿತು. ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಿಂತಕ ಎಂ.ಎನ್. ರಾಯ್ ಅವರು 1920ರಲ್ಲಿ ತಾಷ್ಕೆಂಟ್ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಳುವಳಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು. ಬಳಿಕ 1925ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 26ರಂದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾನ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಎಸ್.ವಿ. ಘಾಟೆ, ಶ್ರೀಪಾದ್ ಅಮೃತ್ ಡಾಂಗೆ, ಮುಜಫರ್ ಅಹ್ಮದ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ನಾಯಕರು ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಡಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರಕಿತು. 1957ರಲ್ಲಿ ಇ.ಎಂ.ಎಸ್. ನಂಬೂದಿರಿಪಾಡ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ 1977ರಿಂದ 2011ರವರೆಗೆ ಸತತ 34 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ನೇತೃತ್ವದ ಎಡ ಸರ್ಕಾರ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿತು. ತ್ರಿಪುರಾದಲ್ಲೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಎಡಪಂಥೀಯರ ಪ್ರಭಾವ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

ಆದರೆ, ದೇಶಮುಖ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಶತಮಾನ ಪೂರೈಸಿದರೂ ಎಡಪಂಥೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ದೇಶವ್ಯಾಪಕ ಜನಾಧಾರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಉದಯದಿಂದ ಎಡಪಂಥೀಯರ ಕೋಟೆ ಕುಸಿದರೆ, ತ್ರಿಪುರಾದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಈಗ ಕೇರಳದಲ್ಲಿಯೂ ಎಡ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಕುಸಿತದ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ.

ನಾಗ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಘದ ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಳುವಳಿಯಷ್ಟೇ ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘವು 1925ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27ರಂದು ಡಾ. ಕೇಶವ ಬಲಿರಾಮ್ ಹೆಡ್ಗೆವಾರ್ ಅವರಿಂದ ನಾಗ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತಿನ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಸಂಘಟನೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಹೆಡ್ಗೆವಾರ್, ಸಮಾಜ ಸಂಘಟನೆಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರಬಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಸಂಘವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು.

ದೇಶಮುಖ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಘ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಳುವಳಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಅವರ ಕಾರ್ಯಪದ್ಧತಿ. ಸಂಘವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಳುವಳಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ಸುತ್ತ ಸೀಮಿತವಾಯಿತು.

ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಸಂಘವು ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ಸಂಘದ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲೂ ಸಂಘದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಆದರೂ “ಚರೈವೇತಿ-ಚರೈವೇತಿ” ಎಂಬ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನದ ತತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಂಘ ತನ್ನ ಸಂಘಟನಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು.

ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ ಚಳುವಳಿಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ

1980ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ ಚಳುವಳಿ ಸಂಘದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಮಹತ್ತರ ತಿರುವು ನೀಡಿತು. ಈ ಚಳುವಳಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂಘದ ವಿಚಾರಧಾರೆ ದೇಶದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳವರೆಗೂ ತಲುಪಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವು ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಯಪದ್ಧತಿ ಜನರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಿಸಿತು.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವುದನ್ನು ದೇಶಮುಖ್ ಸಂಘದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪರಿಣಾಮವೆಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ವೈಫಲ್ಯದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಡಾ. ಹೆಡ್ಗೆವಾರ್ ಸಂಘದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ವ್ಯಕ್ತಿಪೂಜೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ಕೇಸರಿ ಧ್ವಜವನ್ನೇ ಗುರುವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಜಾತಿ, ಪಂಗಡ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭೇದಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಸಂಘದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಲವಾಯಿತು ಎಂದು ದೇಶಮುಖ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್, ಲೆನಿನ್, ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಮತ್ತು ಮಾವೋ ಝೆಡಾಂಗ್ ಅವರಂತಹ ವಿದೇಶಿ ಚಿಂತನೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎಡಪಂಥೀಯ ಚಳುವಳಿ ಕ್ರಮೇಣ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಹಿನ್ನಡೆ ಅನುಭವಿಸಿತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆ, 2026ರ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವು ಕೇವಲ ಎರಡು ಸಂಘಟನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸದ ಘಟ್ಟವಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಸ್ವೀಕಾರ, ಸಮಾಜದ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಸಮಾಚಾರ್ / Rakesh Mahadevappa