- ಡಾ. ಮಯಾಂಕ್ ಚತುರ್ವೇದಿ

ಶ್ರೀರಾಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ತೀರ್ಥ ಕ್ಷೇತ್ರ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ನೂತನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸ್ವಾಮಿ ಗೋವಿಂದ ದೇವ ಗಿರಿ ಜೀ ಮಹಾರಾಜ ಅವರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಹೊಸ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ರಾಮಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣದ ದೀರ್ಘ ಹೋರಾಟ, ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ, ರಾಮಮಂದಿರದ ಭವಿಷ್ಯದ ಪಾತ್ರ, ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅವರು ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಸಮಾಚಾರ ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಶ್ರೀರಾಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ತೀರ್ಥ ಕ್ಷೇತ್ರ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಹೊಸ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತೀರಿ?

ಉತ್ತರ: ಇದು ನನಗೆ ಹುದ್ದೆ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರದ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಎಂದಿನಂತೆಯೇ ಸೇವೆಗೆ ದೊರೆತ ಅವಕಾಶ. ಶ್ರೀರಾಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿಯ ವಿಷಯ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ರಾಮಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಂತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ದೇವಾಲಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಅದರ ಗೌರವ, ಆಗಮಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಾನು ಶ್ರೀರಾಮನ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಸೇವೆಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತೇನೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಈ ಹಿಂದೆ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಖಜಾಂಚಿಯಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಿರಿ. ಈಗ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪಾತ್ರ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಲಿದೆ?

ಉತ್ತರ: ಖಜಾಂಚಿಯಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಶಿಸ್ತು, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿದ್ದವು. ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಲಿದೆ. ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ, ವಿವಿಧ ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಹಾಗೂ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ವೇಗ ನೀಡುವುದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಕಾಣಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಟ್ರಸ್ಟ್ ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ವಾಯುಪಡೆಯ ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಜಿತೇಂದ್ರ ಮಿಶ್ರಾ ಅವರನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತೀರಿ?

ಉತ್ತರ: ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕಾರ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆ, ಭದ್ರತೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಆಯಾಮಗಳಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಮನ್ವಯ ಅಗತ್ಯ. ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯ ನೇಮಕ ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನಮ್ಮದೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದೇ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಆಡಳಿತದ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೇ?

ಉತ್ತರ: ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದಿಗೂ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಮರಾಜ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ, ಶಿಸ್ತು, ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸೇವೆ, ಭಕ್ತರ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಗಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ ಅದು ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಜುಲೈ 2026ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಕೆ ಕಳವು ವಿವಾದದ ಬಳಿಕ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದವು. ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತೀರಿ?

ಉತ್ತರ: ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುವ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೇಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕಾಣಿಕೆಗಳು ಬರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಅಗತ್ಯ. ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಕೊರತೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಆದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು ನಮ್ಮದೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಗುರಿಯಾಗಬೇಕು.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ?

ಉತ್ತರ: ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. ಶ್ರೀರಾಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ತೀರ್ಥ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ಭಾವನೆಗಳು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವುದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿರಲಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಪ್ರವಚನ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. 17ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರವಚನದಿಂದ ರಾಮಮಂದಿರ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತೀರಿ?

ಉತ್ತರ: ನಾನು 17ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತದ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಜೀವನ ನನಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಭು ಶ್ರೀರಾಮನ ಸೇವೆ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲ; ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂತರ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಪ್ರಯಾಣ. ವೇದ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಗೀತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾನು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದೇನೋ, ಅಷ್ಟೇ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲ ಸಂದೇಶ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಅನುಭವವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ಮಹರ್ಷಿ ವೇದವ್ಯಾಸ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಏನು?

ಉತ್ತರ: ವೇದಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಜೀವನ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವ ಸಮಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಬೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿಡುವುದು ಕೂಡ ಅಗತ್ಯ. ವೇದ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಗೀತೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಜೀವನದ ಉದ್ದೇಶ, ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಶಿಸ್ತನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಇಂದಿಗೂ ಹಿಂದಿನಷ್ಟೇ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ರಾಮಮಂದಿರ ಚಳವಳಿಯಿಂದ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣದವರೆಗೆ ನೀವು ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೀರಿ. ಇಂದು ಭವ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಆ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ?

ಉತ್ತರ: ಇದು ಹಲವು ಪೀಳಿಗೆಗಳ ಸಂಕಲ್ಪ, ಹೋರಾಟ, ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಯಾಣ. ರಾಮಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣವು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರ ಭಾವನೆಗಳ ಫಲವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ಭವ್ಯತೆಗಿಂತ ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ಭಾವನೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವದ್ದು. ರಾಮನ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ ಎಂದಾದರೆ ರಾಮನ ಆದರ್ಶಗಳು ಕೂಡ ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಪ್ರಶ್ನೆ: 2024ರ ಜನವರಿ 22ರಂದು ರಾಮಲಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಬಳಿಕ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ನಿಮ್ಮ ಕೈಯಿಂದ ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ತಮ್ಮ 11 ದಿನಗಳ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ?

ಉತ್ತರ: ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಣಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೂ ಮುನ್ನ ಪ್ರಧಾನಿಯವರು 11 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ವ್ರತ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ ರೀತಿ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಉಪವಾಸ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದಾಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಭಾವನೆ ಎಂದರೆ, ಇದು ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕ್ಷಣವಲ್ಲ; ಕೋಟ್ಯಂತರ ರಾಮಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆಯ ಕ್ಷಣ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ರಾಮಮಂದಿರದ ಪ್ರಭಾವ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲೂ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿಮಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆಯೇ?

ಉತ್ತರ: ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿಯೇ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭು ಶ್ರೀರಾಮನ ಪ್ರಭಾವ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಈಗಾಗಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಶ್ರೀರಾಮ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಆದರ್ಶ. ರಾಮಮಂದಿರವು ಸೇವೆ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಮೇಲಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಭಾವನೆಗೆ ನಿರಂತರ ಶಕ್ತಿ ದೊರೆಯುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಮನ ಆದರ್ಶಗಳು ನಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಸಂತ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಯತ್ನ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸವಾಲು ಯಾವುದು?

ಉತ್ತರ: ಭಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅನೇಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ದರ್ಶನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಭದ್ರತೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಸಂಚಾರ, ವಸತಿ, ಪ್ರಸಾದ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಅಕ್ಷುಣ್ಣವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಒಂದು ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವವೂ ದೊರೆಯುವಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ರಾಮಮಂದಿರವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಮಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಿದೆಯೇ?

ಉತ್ತರ: ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಪ್ರಭು ಶ್ರೀರಾಮರು ಭಾರತದ ಗಡಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತರಲ್ಲ. ಅವರು ವಿಷ್ಣುವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಕಣಕಣದಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮಕಥೆ ಮತ್ತು ರಾಮಾಯಣದ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಅಯೋಧ್ಯೆ ವಿಶ್ವವು ಭಾರತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಕೇಂದ್ರವಾಗಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ದೇವಾಲಯದ ಜೊತೆಗೆ ಜ್ಞಾನ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಮಾಯಣದ ಜಾಗತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತರುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮರಾಜ್ಯದ ಆಧುನಿಕ ಅರ್ಥವೇನು?

ಉತ್ತರ: ರಾಮರಾಜ್ಯವನ್ನು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ರಾಮರಾಜ್ಯದ ಮೂಲ ಆಶಯವೆಂದರೆ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಲ್ಯಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ. ರಾಮರು ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದರು.

ಸಂತ ತುಳಸೀದಾಸರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, “ಪರಹಿತಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ, ಪರಪೀಡೆಗಿಂತ ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.” ಇಂದು ನಾವು ರಾಮರಾಜ್ಯದ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ರಾಮರಾಜ್ಯದ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ, ದೈವಿಕ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಯಾರನ್ನೂ ಕಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಧರ್ಮನೀತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಆದರ್ಶವಿದೆ.

ಧರ್ಮವು ಸತ್ಯ, ಶೌಚ, ದಯೆ ಮತ್ತು ದಾನ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗಗಳಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಮಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಉನ್ನತ ಜೀವನದ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಂತಿರಬೇಕು. ರಾಮರಾಜ್ಯದ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣವಿಲ್ಲ, ಯಾರಿಗೂ ನೋವಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲರೂ ಆರೋಗ್ಯವಂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಯಾರೂ ಬಡವರಾಗಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ದುಃಖಿತರಾಗಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಎಲ್ಲರೂ ದಂಭರಹಿತರಾಗಿ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರಾಗಿರಬೇಕು. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಗುಣವಂತರು ಮತ್ತು ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು. ವಂಚನೆ ಮತ್ತು ಕುತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ.

ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಆಧುನಿಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲದ ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಮರಾಜ್ಯವೆಂದರೆ ಸಂತ ತುಳಸೀದಾಸರ ರಾಮಚರಿತಮಾನಸ ಮತ್ತು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿರುವಂತಹ ಸಮಾಜವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ನೀವು ಸನ್ಯಾಸದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೀರಿ. ಒಬ್ಬ ಸಂತನಿಗೆ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎಷ್ಟು ಸವಾಲಿನದ್ದು?

ಉತ್ತರ: ಸನ್ಯಾಸ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಪಲಾಯನವಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ವಿಶಾಲ ಸಮಾಜದ ಮೇಲಿನ ಸಮರ್ಪಣೆಯೂ ಹೌದು. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎದುರಾದಾಗ ಅದರಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುವುದು ಸನ್ಯಾಸದ ಭಾವನೆಯಲ್ಲ. ಸವಾಲು ಇದೆ. ಆದರೆ ಸವಾಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸೇವೆಯ ಅವಕಾಶವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತೇನೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಜೀವನವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬಹುದು.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಇಂದಿನ ಯುವಕರಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಶವೇನು?

ಉತ್ತರ: ಯುವಕರು ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಬೇಕು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಗೀತೆ ನಮಗೆ ಕರ್ಮ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಯುವಕರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ, ಚಾರಿತ್ರ್ಯ, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೇಲಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದರೆ ಭಾರತದ ಶಕ್ತಿ ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಲಿದೆ.

ಆಗ ಭಾರತ ಎಂದರೆ ‘ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಂ’, ಭಾರತ ಎಂದರೆ ‘ಸರ್ವೇ ಭವಂತು ಸುಖಿನಃ’, ಭಾರತ ಎಂದರೆ ಶಾಂತಿ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದ, ಭಾರತ ಎಂದರೆ ‘ಅಹಿಂಸಾ ಪರಮೋ ಧರ್ಮಃ’, ಭಾರತ ಎಂದರೆ ಕರುಣೆಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯಮ, ಭಾರತ ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಕಲ್ಯಾಣ, ಭಾರತ ಎಂದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲನದ ಜೀವನ, ಭಾರತ ಎಂದರೆ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತೆ, ಭಾರತ ಎಂದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಗೌರವ ಮತ್ತು ವಿಚಾರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಭಾರತ ಎಂದರೆ ‘ಚರೈವೇತಿ-ಚರೈವೇತಿ’—ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುವ ಸಂಕಲ್ಪ, ಭಾರತ ಎಂದರೆ ಬೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡು ಆಧುನಿಕತೆಯತ್ತ ಸಾಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರ, ಭಾರತ ಎಂದರೆ ‘ಸರ್ವಜನ ಹಿತಾಯ, ಸರ್ವಜನ ಸುಖಾಯ’ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಮಾನವಕುಲವನ್ನು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವೆಂದು ಕಾಣುವ ಸನಾತನ ಚೇತನ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ರಾಮಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಳಿಕ ನಿಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ದೊಡ್ಡ ಗುರಿ ಏನು?

ಉತ್ತರ: ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಹಾನ್ ಸಾಧನೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಯಾಣ ಇಲ್ಲಿಗೇ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯವು ಜೀವಂತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೇಂದ್ರ. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಸಮಾಜದ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದೇ ಮುಂದುವರಿಕೆ.

ನೀವು ಗುರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ಪ್ರಭು ನಮ್ಮನ್ನು ಎಷ್ಟು ದೂರ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೋ, ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬೇಕೋ ಅಲ್ಲಿಗೂ ಅವರು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ನಾವು ಪ್ರಭುವಿನ ದಾಸರು. ಈ ದೇಹದಿಂದ ಏನನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಭು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೋ, ಅದನ್ನು ಅವರೇ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಆದ್ಯತೆ ಏನು?

ಉತ್ತರ: ನನ್ನ ಆದ್ಯತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ರಾಮಮಂದಿರದ ಘನತೆ, ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಭಕ್ತರ ಸೌಲಭ್ಯ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀರಾಮನ ಆದರ್ಶಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಸೇವೆ. ರಾಮಮಂದಿರ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸದ ಪ್ರತೀಕ. ಈ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

ದೇವಾಲಯ ಭವ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಗುರಿಯಾಗಬೇಕು. ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕೇವಲ ದರ್ಶನದ ನೆನಪನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹಿಂದಿರುಗದೆ, ಪ್ರಭು ಶ್ರೀರಾಮನ ಜೀವನಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದು ಇಲ್ಲಿಂದ ಮರಳುವಂತಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನ.

--------

ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಸಮಾಚಾರ್ / Rakesh.M.B.