ಆಧುನಿಕತೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಮುಂದುವರಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆ – ಐದು ಪಾಂಡವರ ಪ್ರತಿಕೃತಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರು – ದನ, ಧನ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಗೌರವ.....

ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದರೆ ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬ, ಸಂಭ್ರಮದ ಹಬ್ಬ, ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಆಚರಿಸುವ ಸಡಗರದ ಹಬ್ಬ. ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿ ಪಾಡ್ಯದಂದು ನಡೆಯುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಗಣಿ ಪಾಂಡವರ ಆಚರಣೆ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಗದಗ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಸೇರಿದಂತೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಬದಲಾದ ಕಾಲಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣದ ನಡುವೆಯೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಬಂದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ.

ದೀಪಾವಳಿ ಪಾಡ್ಯದ ದಿನ ಬೆಳ್ಳಂಬೆಳಿಗ್ಗೆಯೇ ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆ ಮುಂದೆ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಸಗಣಿಯಿಂದ ಐದು ಪಾಂಡವರ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ವನವಾಸ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಪಾಂಡವರು ಮರಳಿ ಬಂದ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಜನರಲ್ಲಿದೆ. ಪಾಂಡವರು ಅನುಭವಿಸಿದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ಎದುರಾಗಬಾರದು, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಖ, ಶಾಂತಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ ನೆಲೆಸಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಗಣಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಐದು ಪಾಂಡವರು

ಸಗಣಿ ಪಾಂಡವರ ಆಚರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೇ ಐದು ಪಾಂಡವರ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳು. ದನದ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಭೀಮ, ಅರ್ಜುನ, ಧರ್ಮರಾಯ, ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಐದು ರೂಪಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಾಣಿ ಕಡ್ಡಿ, ಬಸವನ ಹೂವು, ಹಳದಿ ಹೂವು ಹಾಗೂ ಹೊಲ-ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ವಿವಿಧ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಜೋಳದ ದಂಟು, ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಇತರ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕ ಅಥವಾ ಮನೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲೆ ಈ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ. ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಮುಂದೆ ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಆಕಳ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ. ಆಕಳು ಮತ್ತು ದನಕರುಗಳು ಮನೆಗೆ ಶುಭವನ್ನು ತರಲಿ, ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಸಾಗಲಿ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿದೆ.

ನೈವೇದ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾವಿಗೆ ಪಾಯಸ, ಅನ್ನ-ಮೊಸರಿನ ವಿಶೇಷ

ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಿದೆ. ಶ್ಯಾವಿಗೆ ಪಾಯಸ, ಅನ್ನ, ಮೊಸರು, ಕಬ್ಬು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಳದ ದಂಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಂಡವರು ವನವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕಡಬು ಹಾಗೂ ಮುಳ್ಳಿನಿಂದ ಶ್ಯಾವಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಊಟ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತೀತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶೇಷ ನೈವೇದ್ಯದ ಪದ್ಧತಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಪಾಂಡವರ ಸುತ್ತ ಬಿಳಿದಾರ ಸುತ್ತಿ, ಉತ್ತರಾಣಿ ಕಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ.

ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಬಳಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಒಲೆ, ಅನಿಲ ಒಲೆ, ಬಚ್ಚಲುಮನೆ ಮತ್ತು ದೇವರಮನೆಯ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಬಳಿಯೂ ಸಗಣಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ಮರುದಿನ ಅವುಗಳನ್ನು ಮನೆಯ ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಹೊಸ ವಾಹನಗಳಿಗೂ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಸಿಹಿ ಹಂಚಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಗೃಹಿಣಿ ಗೌರಮ್ಮ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ, ಸಗಣಿ ಪಾಂಡವರ ಆಚರಣೆ ಕೇವಲ ಪೂಜೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾದುದಲ್ಲ. ಇದು ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಹಿರಿಯರು ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೋ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಪಾಂಡವರ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವುದು, ನೈವೇದ್ಯ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು ಸಂಭ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಮದುವೆಯಾಗಿ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ದೀಪಾವಳಿ ಪಾಡ್ಯದಂದು ತವರಿಗೆ ಬಂದು ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಿಂದ ತವರುಮನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಯಿ, ಅಜ್ಜಿ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಕಲಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲು ಈ ಆಚರಣೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

ದನದ ಸಗಣಿಯಲ್ಲೂ ಅಡಗಿದೆ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಗೌರವ

ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ದನಕರುಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯೂ ರೈತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀವನಾಧಾರವಾಗಿದೆ. ದನದ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ನಂಬಿಕೆ, ಮನೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕಿರುವ ಉಪಯೋಗ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವ ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಗಣಿ ಪಾಂಡವರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ದನಕರುಗಳು, ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿಯೂ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಹಟ್ಟಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೈತಾಪಿ ಕುಟುಂಬಗಳ ಬದುಕು, ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಒಂದೇ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಿರುವುದು ಇದರ ವಿಶೇಷತೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ದೀಪಾವಳಿ ಪಾಡ್ಯದಂದು ಮನೆ ಮುಂದೆ ಸಗಣಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಐದು ಪಾಂಡವರು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲ ಬದಲಾದರೂ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮರೆಯಾಗದಂತೆ ಮಹಿಳೆಯರು ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ದೀಪಾವಳಿಯ ಹಣತೆಗಳ ಬೆಳಕಿನೊಂದಿಗೆ ಸಗಣಿ ಪಾಂಡವರ ಆಚರಣೆಯೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ, ಕುಟುಂಬದ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಪರಂಪರೆಯ ಬೆಳಕನ್ನು ಪಸರಿಸುತ್ತಿದೆ.

---------------

ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಸಮಾಚಾರ್ / Rakesh.M.B.